Om even bij stil te staan (gedicht door Arthur op site www.kindermishandeling.nl gezet)
LUCHT
Ik ben lucht
Voor mijn vader
In een hoekje getrapt
En vergeten
Ik ben niks
Ik ben niemand
En nergens toe in staat
Dan te janken in mijn slaap
Zie mij
Kijk maar goed
Van voor en van achter
Ik spring in het rond
Maar daaronder,
Koud en kil
Warmte ken ik niet
Want ik ben de lucht
Die ik adem niet waard
Er zijn vijf vormen van kindermishandeling:
-
- lichamelijke mishandeling
- lichamelijke verwaarlozing
- psychische mishandeling
- psychische verwaarlozing
- seksueel misbruik
ad 1; is een actieve vorm van letsel toebrengen aan het kind. Dat kan gebeuren door te laan, te schoppen, te branden, te bijten, door elkaar te schudden, te laten vallen etc. Bij ‘lichte’ gevallen is men geneigd pas van fysieke mishandeling te spreken als het regelmatig voorkomt.
ad 2; ook wel pedagogische verwaarlozing genoemd is passiever van aard. De ouders doen iets niet, ze laten na het kind te voorzien van elementaire (im) materiële zorg. De verwaarlozing vindt plaats op het gebied van voeding, hygiëne , kleding. Maar ook de veiligheid van het kind is niet gegarandeerd (alleen laten van het kind, geen artsenbezoek).
Ad 3; er wordt opzettelijk een opvoedingsklimaat gecreëerd waarin het kind zich afgewezen en (verbaal) bedreigd voelt. Het kind wordt uitgescholden, openbaar voor schut gezet en achtergesteld t.o.v. anderen.
Ad 4; is weer de passieve vorm. Er is geen aandacht voor het kind. Het aanvoelen van de behoeftes van het kind door de ouders is gering. Er is geen liefde, geen warmte, geen bescherming.
Ad 5; betreft seksueel contact (aanrakingen, kussen, binnendringen) van een volwassene met een kind. Omdat er in zo’n geval altijd sprake is van lichamelijk en relationeel overwicht van de volwassenen wordt de toevoeging dat een en ander tegen de zin van het kind gebeurt geïmpliceerd geacht.
N.B. Seksueel misbruik wordt in het alledaagse taalgebruik vaak onderscheiden van kindermishandeling. We ervaren een fundamenteel verschil met de eerste 4 vormen.De fysieke integriteit van een kind wordt het sterkst gekwetst als de volwassenen het kind niet meer ziet als een kind, maar als een seksueel lustobject. In de 4 overige gevallen kan het kind (hoe moeilijk ook) in elk geval nog kind blijven. Bij misbruik lok je het kind in een wereld waar hij nog geen weet van heeft, het is geen opvoedingsmiddel. Wanneer dit wel als opvoedingsmiddel gebruikt wordt (bv. In gedeeltes van Japan) dan gaat dit niet gepaard met lustgevoelens.
Cultuurverschillen/beschaving.
Omschrijving van de Nederlandse overheid: “Kindermishandeling is elke vorm, voor de minderjarige bedreigende of gewelddadige interactie, van fysieke, psychische of seksuele aard die de ouders of andere personen t.o.v. wie de minderjarige in een afhankelijkheidsrelatie staat, actief of passief opdringen, waardoor ernstige schade wordt, of dreigt te worden, berokkend aan de minderjarige in de vorm van fysiek letsel of psychische stoornissen.”Maar wat is “bedreigend”of wanneer wordt iets “passief opgedrongen”, waar ligt de grens tussen “schade”of “ernstige schade”?
Er bestaan veel verschillen tussen de gegeven definities in de literatuur over kindermishandeling.Het begrip kindermishandeling is een “sociaal construct”; het begrip wordt elke keer weer opnieuw geconstrueerd.De inhoud van de term varieert met de binnen een bepaalde cultuur en binnen een bepaald tijdsgewricht heersende normen en waarden. Geschat wordt dat zich in Nederland minimaal 50.000 gevallen van kindermishandeling per jaar voordoen. Waarschijnlijk zijn het er vele duizenden meer. Niet alles wordt gezien, gemeld. En zijn alle kinderen wel geregistreerd?
Een stukje geschiedenis
Al vele eeuwen lang werden/worden(?) lichamelijke straffen en discipline als juist geachte opvoedingsmethode gezien. Breeuwsma wijst daarbij op infanticide van misvormde kinderen door de Romeinen, Spartaanse opvoeding, de kindermoord in Bethlehem door Herodus, uitbesteding van kinderen aan een min in de 17e eeuw, kinderarbeid in de 18e en 19e eeuw.Gedrag wat we nu mishandeling noemen, vervulde in het verleden een sociale, religieuze en/of rituele functie.In de 19e eeuw ging het bij mishandeling vooral om verwaarlozing. Men zag dat vooral als een probleem van de onderklasse van de samenleving. Het was dus een sociale kwestie.Het jaar 1962 wordt door velen een omslagpunt gezien. Het röntgenapparaat en röntgenologen ‘braken’ door en zo vertelden de (gebroken) botten wat het kind en de ouders zelf niet durfden te vertellen. Bewijsmateriaal werd gemakkelijker. Toegebrachte breuken zijn anders dan breuken als gevolg van een val.Van sociale kwestie werd kindermishandeling een medische kwestie en ook een kwestie van de media. De televisie was in opkomst en besteedde veel aandacht aan het verschijnsel. Voor íedereen’ kon zo duidelijk worden dat kindermishandeling niet alleen in de onderklasse van de samenleving voorkwam, maar ook bij de gegoede burgerij. Hieruit ontstond de vereniging tegen Kindermishandeling en de eerste vertrouwensartsen begonnen hun werk. Ook de gezinstherapie kwam in opkomst.Men kreeg meer oog voor de ouder-kindrelatie, onderbouwd door de hechtingstheorie. Psychische mishandeling kan zo beter in beeld komen.”Doelen van opvoeding veranderen hierdoor, Traditionele waarden en normen verschuiven: volgzaamheid, gehoorzaamheid en aangepastheid maken plaats voor zelfstandigheid, autonomie en authenticiteit (en die laatste 3 zijn moeilijker met harde hand af te dwingen).Oorzaken verschuiven van maatschappelijke naar gezinsrelationele en gevolgen van “dreigende lichamelijke en zedelijke ondergang van het kind” naar “bedreiging van een fundamenteel recht op gezonde en evenwichtige uitgroei naar zelfstandigheid. Samengevat verandert de inhoud van het begrip kindermishandeling in ongeveer 150 jaar tijd dus van zorg over maatschappelijk verval via zorg om het gezinsfunctioneren, naar zorg over de ondergang van het kind. Om alsnog te eindigen bij een garandering van de Rechten van het Kind.
Historie seksueel misbruik
Er heeft lange tijd een enorme taboe op het onderwerp gerust.Kinderen die rond de vorige eeuwwisseling met deze verhalen kwamen, beschouwde men als hysterisch en/of oversekst.Toen de bekende affaires in de jaren 80 in de publiciteit kwamen werden de melders als zodanig beschouwd.De feministen hebben misbruik onder de aandacht gebracht. Seksueel misbruik van meisjes werd gezien als een onderdeel van een breder verschijnsel, namelijk seksueel geweld van mannen tegen vrouwen en meisjes. Het was vooral een uiting van de verschillen in macht tussen mannen en vrouwen. Dit is ook de oorzaak dat er veel minder onderzoek beschikbaar is over seksueel misbruikte jongens.
Theorie verklaringsmodellen:
- psychiatrisch/medisch verklaringsmodel; men vermoedde dat bij de mishandelende
ouder sprake was van een psychiatrische stoornis, bijvoorbeeld persoonlijkheidsstoornissen, depressiviteit, stemmingswisselingen
- interactionele verklaring; de ouder-kind interactie wordt centraal gezet. Een mismatch tussen ouder en kind. Het kind heeft bv. Een moeilijk temperament (huilt veel, is hyperactief) en de ouder is onzeker en weinig opvoedingscompetent en gaat uit onmacht slaan.
- contextuele verklaring; omgevingsfactoren worden nu ook meebeschouwd en wel op 2 niveaus.
- Directe omgeving: wat zijn de gezinskenmerken, hoe is de relatie tussen de partners, familiestructuur, inkomenssituatie. Vaak wordt gezegd dat ouders in herhaling vallen wat ze zelf hebben meegemaakt. Moeilijk te zeggen hoe groot het percentage is wat in herhaling valt.
- Op macroniveau: de rol van de buurt, culturele achtergrond (geweldscultuur?), de maatschappij waarin we leven.
4. sociaal-ecologisch model; niet het onhandelbaar kind is oorzaak van het gevolg: slaan van de incompetente ouder, maar het is net zozeer andersom. Gevolgen worden weer oorzaken: de incompetente reactie wordt het kind nog meer onhandelbaar en voelt de ouder zich daardoor nog incompetenter. Veel factoren spelen een rol: de persoonlijkheid van de ouder, de kindkenmerken, het sociale netwerk van de ouders, de voorgeschiedenis, de partnerrelatie en de werkomstandigheden. Al deze factoren staan in circulair verban met elkaar. De persoonlijkheid van de ouder speelt de meest centrale rol. Als de persoonskenmerken voldoende stabiliteit bieden, werken ze als een buffer tegen alle risicofactoren van buiten.
5. Het pedagogische model van Baartman; Niet zo zeer de persoonskenmerken bufferen, dan wel de persoonlijke beleving van het ouderschap in iemands levensverhaal. Wat verwachten ouders vooraf van kinderen in hun leven, wat hopen ouders kinderen mee te geven, hoe beleven ze achteraf de bijdrage van de kinderen aan hun eigen leven? Met andere woorden kunnen ze er allemaal samen een mooi levensverhaal van maken? Van belang hierbij is het “pedagogisch besef”;
a) In staat zijn je te verplaatsen in het belang van het kind ofwel perspectief kunnen nemen
b) De wens dat belang van het kind te dienen.
Baartman:1. egocentrerend; ik heb hier last van
2. conventiecentrerend; (de buren) je wordt op de vingers gekeken. Het hoort zo niet
3. kindcentrerend; je komt dichter bij de oplossing, is effectiever als je je verplaatst in het perspectief van het kind
4. vogeltjesperspectief; hoe is het zover gekomen
Mishandelende ouders blijven hangen in 1 en 2. Zien geen oplossing. Zien ze wel dat ze fout zijn? Mishandelende ouders hebben een lager pedagogisch besef.Pedagogische besef bestaat uit: verwachtingen= wat ouders van een kind hun leven verwachtenbeleving= hoe ouders de ouder-kind interactie duiden en interpreterensensitiviteit= gaat het om het aanvoelen, weet hebben van en rekening houden met de behoeften, emoties en belevingen van het kind.
Risicofactoren lichamelijke factoren
Bij mishandelende ouders zijn de verwachtingen hoger gespannen dan bij andere ouders. Ze vertonen daardoor de neiging tot overbelasting van het kind. Ongepaste eisen.De beleving van d mishandelende ouders is sterk negatief gekleurd. Men beleeft weinig plezier aan het kind.Sensitiviteit heeft meer met empathie te maken: het onderkennen van andermans gevoelens, het begrijpen van andermans rol en het meevoelen met de emoties van die ander. Mishandelende ouders blijken minder empathisch vermogen te bezitten dan niet-mishandelende ouders.
Gevolgen van seksueel misbruik
A. Op kort termijn: slaapproblemen, eetproblemen, zichzelf pijnigen, somatische klachten, wisselende stemmingen, angsten, bedplassen (deze klachten zijn niet specifiek voor seksueel misbruik, daarom moeilijk)
B. Op lang termijn: psychische klachten, angsten, depressiviteit, slaapproblemen.Ook relationele problemen(vertrouwen is weg) en seksuele problemen (afkeer en aanrakingsangst. Daarnaast allerlei psychosomatische klachten: hoofdpijn, buikpijn, rugpijn, hyperventileren).
Gevolgen lichamelijk mishandeling
A. Op kort termijn: fysiek; er kan lichamelijk letsel ontstaan, dat ook littekens nalaat of in ergere gevallen hersenletsel.Psychisch; vertrouwen in alle volwassenen kwijt en ook in zichzelf. Emotionele problemen (zelfverminking), motorische (achterstand) cognitieve (leersachterstand) sociale problemen (pesterijen)
B. Op lang termijn: zie bij seksueel misbruik. Ook verslaving kan een gevolg zijn, wat vaak gepaard gaat met criminaliteit.In een beperkt aantal gevallen is er sprake van geweldsoverdracht: het mishandelde kind wordt een mishandelende ouder.
Preventie en hulpverlening bij kindermishandeling
Primaire preventie bij kindermishandeling zou zich moeten richten op de groep risicogezinnen; een groep die zich kenmerkt door 4 factoren: sociaal isolement, een gebrek aan sociale steun, een beperkt pedagogisch besef en een moeilijke jeugd.Wil de hulp effectief zijn, dan moet de hulp vroegtijdig, voor de geboorte plaatsvinden.Daarnaast op de 4 factoren gericht zijn, frequent en langdurig. Preventie bij seksueel misbruik onbegonnen werk.
Behandeling bij kindermishandeling
In het belang van het kind dient de kern van de behandeling bij de ouder te worden gelegd en diens pedagogisch besef te vergroten. Een deskundige hulpverlener die het gezin thuis opzoekt, die thuis op een praktische manier meehelpt.
Behandeling bij seksueel misbruik
Veel kinderen voelen zichzelf schuldig aan misbruik. Als vader naar de gevangenis zou moeten, gezin ontwricht achterlaat, krijgt en neemt het kind zeker de schuld op zich (blaming the victim) Het kind wordt als het ware nagetrapt. Men neemt het kind de slechte, maar ook de goede vader af.
De kindbenadering; de fysieke, emotionele en morele ontwikkeling en welzijn van het kind garanderen. Kind wordt uit huis gehaald,het kind raakt ook al het positieve uit zijn leeromgeving kwijt: broertjes, zusjes, moeder, school, vriendjes.
De therapeutische benadering; het individueel psychologische trauma van het kind te verbinden met alle daarmee samenhangende circulaire relatieprocessen in het gezin
-
- het seksuele misbruik stoppen (vader en kind tijdelijk scheiden)
- gezinsbijeenkomst belegd; het gezinsgeheim wordt benoemd
- In behandeling wordt er naar toe gewerkt dat vader de volle verantwoordelijkheid neemt voor zijn daden
- Behandeling richt zich op de gezamenlijke opvoedingsverantwoordelijkheid
- behandeling richt zich op moeder-kindrelatie; moeder moet weer beschermende figuur worden voor het kind
- werken aan partnerrelatie
- werken aan vader-kindrelatie
Dit alles ligt erg moeilijk. De meeste problemen lijken te komen door de veel verschillende instanties die naast elkaar heen werken. Daarbij wordt er teveel vanuit kindbenadering of strafbenadering gehandeld. Men is te weinig bereid zich te verdiepen in de problematiek van de dader.
Tot slot een gedicht.
O vader,
Groot kind dat jijIn mijn ogen was, waarvan ik verlangde
Verwachtte
Dat je mijn pappie bleef,
Zoals ik jou- ook even-
Als kind heb meegemaaktEn… waarvan ik hield en
Die ik zo nodig had!
Waarom heb jij mij
Dat alles afgepakt
En dwong je mij als kind
Allereerst een moeder voor jou
Mijn vader – te worden en te zijn?
Jij die mij dwongIn een ‘rol’die niet bij mij paste
Maar die jij zo nodig had!
En alsof het zo al
Niet triest en verminkend genoeg was
Vernederde jij
Ontkende jij
En vernietigde jij
Mij als kind en meisje
Toen jij mij ook nog nam als…
Jouw echtgenote….
